meer over De Overtocht

Aanleiding en context

In 2013 vond de herdenking plaats van de afschaffing van de slavernij in Suriname en op de Nederlandse Antillen op 1 juli 1963. Gedurende het herdenkingsjaar was er veel aandacht voor het slavernijverleden in het onderwijs en verschenen er o.a. websites, televisieprogramma’s, evenementen en boeken over dit onderwerp. Na 2013 leek deze aandacht te verslappen, werd de subsidie voor het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis (NiNsee), en voor de nationale herdenking van de afschaffing van de slavernij, stopgezet.

De afgelopen jaren kwamen de gevolgen van de 350 jaar durende trans-Atlantische slavernij juist duidelijker naar voren in de actualiteit. Onder anderen de Zwarte Pietendiscussie, protesten tegen etnisch profileren en arbeidsmarktdiscriminatie zijn regelmatig in het nieuws, niet alleen in Nederland, maar ook internationaal.

Volgens een onderzoek van Melissa Weiner (2015) staan er in de Nederlandse schoolboeken nog veel raciale en koloniale stereotypen betreffende het slavernijverleden. “In geen enkel schoolboek worden Nederlandse personen of bedrijven verantwoordelijk gehouden voor slavernij”, concludeerde zij. Er is weinig tot geen aandacht voor de extreme wreedheden die zijn gepleegd door Nederlandse ondernemers en plantagehouders, slaven worden gedehumaniseerd voorgesteld (alsof ze geen menselijke eigenschappen hebben), het slavenverzet genegeerd en raciale stereotypen bekrachtigd. En dat is een probleem, zegt Weiner, omdat de beelden uit deze schoolboeken mede beïnvloeden hoe kinderen vandaag kijken naar ras, discriminatie en ongelijkheid.”

Het is belangrijk dat het slavernijverleden meer aandacht krijgt in het onderwijs, op een manier die recht doet aan de betrokkenen en de geschiedenis niet bagatelliseert. Tegelijkertijd is het goed deze geschiedenis te verbinden met het nu, de geschiedenis te laten leven en de relevantie te laten zien in verband met actuele ontwikkelingen.

Wij willen onze bijdrage hieraan leveren met ons project de Overtocht, dat bestaat uit twee delen. Allereerst hebben wij een projectdag ontwikkeld voor het primair onderwijs, dat met enige aanpassingen ook uit te voeren is in het praktijkonderwijs en de onderbouw van het VO. Daarnaast ontwikkelen wij een aanbod voor PABO studenten in de vorm van een masterclass, een themaweek of keuzemodule.

Projectactiviteiten PO, Praktijkonderwijs en VO

In een projectdag, twee dagdelen of een lessenserie begeleiden wij een reeks actieve werkvormen afgewisseld met feitelijke informatie.  Verschillende perspectieven van het slavernijverleden komen aan bod.

Lesdoelen

leerlingen bekijken een historische gebeurtenis vanuit verschillende perspectieven
leerlingen verwerken historische informatie en geven die vorm in een beeldende presentatie
leerlingen werken samen en reflecteren op hun eigen en elkaars werk
De informatie en activiteiten sluiten aan bij de leergebieden Oriëntatie op jezelf en de wereld en Kunstzinnige oriëntatie van het PO en bij de domeinen Mens en maatschappij en Kunst en cultuur van de onderbouw VO, zoals door het Ministerie van OCW geformuleerd.

Kerndoelen Primair Onderwijs

52. De leerlingen leren over kenmerkende aspecten van de volgende tijdvakken: jagers en boeren; Grieken en Romeinen; monniken en ridders; steden en staten; ontdekkers en hervormers; regenten en vorsten; pruiken en revoluties; burgers en stoommachines; wereldoorlogen en holocaust; televisie en computer. De vensters van de canon van Nederland dienen als uitgangspunt ter illustratie van de tijdvakken. Uit het Canonvenster: ca. 1637-1863 Tijd van regenten en vorsten. Slavernij: Mensenhandel en gedwongen arbeid

54. De leerlingen leren beelden, taal, muziek, spel en beweging te gebruiken, om er gevoelens en ervaringen mee uit te drukken en om er mee te communiceren.

55. De leerlingen leren op eigen werk en dat van anderen te reflecteren.

56. De leerlingen verwerven enige kennis over en krijgen waardering voor aspecten van cultureel erfgoed.

Kerndoelen Voortgezet Onderwijs

37. De leerling leert een kader van tien tijdvakken te gebruiken om gebeurtenissen, ontwikkelingen en personen in hun tijd te plaatsen. De leerling leert hierbij over kenmerkende aspecten van de volgende tijdvakken: tijd van ontdekkers en hervormers (1500–1600); tijd van regenten en vorsten (1600–1700); tijd van pruiken en revoluties (1700–1800).

40. De leerling leert historische bronnen te gebruiken om zich een beeld van een tijdvak te vormen of antwoorden te vinden op vragen, en hij leert daarbij ook de eigen cultuurhistorische omgeving te betrekken.

43. De leerling leert over overeenkomsten, verschillen en veranderingen in cultuur en levensbeschouwing in Nederland, leert eigen en andermans leefwijze daarmee in verband te brengen, leert de betekenis voor de samenleving te zien van respect voor elkaars opvattingen en leefwijzen, en leert respectvol om te gaan met seksualiteit en met diversiteit binnen de samenleving, waaronder seksuele diversiteit.

47. De leerling leert actuele spanningen en conflicten in de wereld te plaatsen tegen hun achtergrond, en leert daarbij de doorwerking ervan op individuen en samenleving (nationaal, Europees en internationaal), de grote onderlinge afhankelijkheid in de wereld, het belang van mensenrechten en de betekenis van internationale samenwerking te zien.

48. De leerling leert door het gebruik van elementaire vaardigheden de zeggingskracht van verschillende kunstzinnige disciplines te onderzoeken en toe te passen om eigen gevoelens uit te drukken, ervaringen vast te leggen, verbeelding vorm te geven en communicatie te bewerkstelligen.

49. De leerling leert eigen kunstzinnig werk, alleen of als deelnemer in een groep, aan derden te presenteren.

51. De leerling leert met behulp van visuele of auditieve middelen verslag te doen van deelname aan kunstzinnige activiteiten, als toeschouwer en als deelnemer.

52. De leerling leert mondeling of schriftelijk te reflecteren op eigen werk en werk van anderen, waaronder dat van kunstenaars

Bronmateriaal

Een selectie van de bronnen waar wij gebruik van maken:

Boeken:

Spelend leren en ontdekken, Handboek drama voor het basisonderwijs, Diane Carp e.a., Coutinho

https://shop.coutinho.nl/store_nl/spelend-leren-en-ontdekken-2112.html

Kind aan de ketting, Aspha Bijnaar (red.), Stichting Lm Publishers

Van Elmina naar Paramaribo, Frank Dragtenstein, Walburg Pers

Websites:

NiNsee website over het Nederlandse slavernijverleden https://www.slavernijenjij.nl/

Stripboek Quaco http://www.quaco-stripverhaal.nl/

Witte handel in zwarte mensen https://lab.nos.nl/projects/slavernij/index.html

NTR clips De Slavernij https://deslavernij.ntr.nl

Canon clips https://www.entoen.nu/slavernij

School tv: Armoede in de Gouden Eeuw https://schooltv.nl/video/armoede-in-de-gouden-eeuw-niet-iedereen-had-het-goed/

Een scheepsjongen https://schooltv.nl/video/vaar-mee-met-de-voc-jacob-monstert-aan-op-een-voc-schip/

Het leven aan boord https://static.kunstelo.nl/ckv2/cultuurwijs/cultuurwijs/www/cultuurwijs.nl/cultuurwijs.nl/i000736.html